نیروگاه بادی خواف، با ظرفیت نصبشده بیش از ۱۰۰ مگاوات، بزرگترین نیروگاه بادی فعال در ایران محسوب میشود. این نیروگاه در منطقهای با پتانسیل بادی استثنایی در شهرستان خواف (استان خراسان رضوی) واقع شده و از بادهای پایدار ۱۲۰ روزه سیستان برای تولید سالانه بیش از ۳۰۰ گیگاواتساعت انرژی الکتریکی بهره میبرد. تولید این میزان انرژی پاک، نیاز برق حدود ۸۰ هزار خانوار را تأمین میکند و سالانه از انتشار تقریباً ۲۰۰ هزار تن گاز دیاکسیدکربن جلوگیری مینماید.
تاریخچه
پروژه نیروگاه بادی خواف که در منطقهای با بادخیزی استثنایی واقع شده، حاصل شناسایی پتانسیل بالای انرژی بادی در شرق ایران طی دهه ۱۳۸۰ است. ساخت این نیروگاه از سال ۱۳۹۴ با فاز اول آغاز گردید. اولین واحدها در سال ۱۳۹۸ به شبکه سراسری برق متصل شدند و توسعه آن بهطور پیوسته ادامه یافته است. در سال ۱۴۰۲ ظرفیت نصبشده به حدود ۱۰۰ مگاوات رسید و برنامهریزیها حاکی از توسعه بیشتر تا رسیدن به ظرفیت نهایی حدود ۲۰۰ مگاوات در آینده است.
موقعیت جغرافیایی و دلیل انتخاب محل
نیروگاه بادی خواف در منطقه موسویه این شهرستان و در نزدیکی مرز افغانستان احداث شده است. انتخاب این محل عمدتاً بهدلیل برخورداری از بادهای قوی و پایدار موسوم به «بادهای ۱۲۰ روزه سیستان» است. متوسط سرعت باد در ارتفاع توربینها به ۹ متر بر ثانیه میرسد و جهت باد غالب شمال شمالشرقی است. این شرایط ایدهآل، همراه با دسترسی مناسب به خطوط فشارقوی شبکه برق، این منطقه را به یکی از مطلوبترین سایتهای انرژی بادی در خاورمیانه تبدیل کرده است.
مشخصات فنی و تجهیزات
توربینها:
- توربینهای سینوفل (Sinovel): مدل SL3000/116 (ظرفیت ۳ مگاوات، قطر روتور ۱۱۶ متر).
- توربینهای ایرانی (صبا نیرو): مدل SABA 3.0MW (با همکاری دانش فنی آلمانی).
- ویژگی توربینها: نوع محور افقی، سه پره، Upwind، با قابلیت کار در سرعتهای مختلف باد.
- ارتفاع برج: حدود ۸۵ تا ۹۰ متر.
سیستم کنترل و اتصال به شبکه:
- اینورترها: مبدلهای تمامتوان (Full-Scale Converter) برای تطبیق با شبکه.
- پست اختصاصی: تبدیل ولتاژ ۶۶۰ ولت توربین به ۳۳ کیلوولت و سپس ۱۳۲ کیلوولت برای ارسال به شبکه سراسری.
- سیستم نظارت (SCADA): پایش لحظهای عملکرد توربینها و تولید برق.
این نیروگاه از دو نوع توربین بادی اصلی بهره میبرد: توربینهای سینوفل (Sinovel) مدل SL3000 با ظرفیت ۳ مگاوات و توربینهای ساخت داخل شرکت صبا نیرو با ظرفیت مشابه. توربینها از نوع سهپره و محور افقی هستند که روی برجهایی به ارتفاع حدود ۹۰ متر نصب شدهاند. سیستمهای پیشرفته کنترل و مبدلهای تمامتوان، برق تولیدی را با فرکانس و ولتاژ شبکه سراسری تطبیق میدهند. برق تولیدی توسط توربینها پس از تبدیل ولتاژ در پست اختصاصی نیروگاه، از طریق خطوط ۱۳۲ کیلوولت به شبکه تزریق میشود و یک سیستم نظارتی (SCADA) عملکرد کلیه اجزا را بهطور لحظهای پایش میکند.
ظرفیت و تولید انرژی
ظرفیت عملیاتی فعلی نیروگاه در حدود ۱۰۰ مگاوات است و سالانه بیش از ۳۰۰ گیگاواتساعت انرژی پاک تولید میکند. این میزان تولید، پاسخگوی نیاز سالانه حدود ۸۰ هزار خانوار است و بهدلیل کیفیت ممتاز باد در منطقه، ضریب ظرفیت آن به حدود ۳۵ درصد میرسد که از میانگین جهانی بالاتر است. این تولید پاک سالانه از مصرف حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی جلوگیری کرده و مانع انتشار نزدیک به ۲۰۰ هزار تن دیاکسیدکربن میشود.
مالکیت و بهرهبرداری
مالکیت اصلی این پروژه با شرکت مهندسی و ساخت توربینهای بادی صبا نیرو (وابسته به سازمان انرژی اتمی ایران) است و بخشهایی از ساخت و توسعه با مشارکت شرکتهای خصوصی داخلی مانند مپنا پیش رفته است. بهرهبرداری فنی و اتصال به شبکه تحت نظارت شرکت برق منطقهای خراسان انجام میپذیرد. این پروژه نمونهای موفق از مشارکت یک نهاد فناور دولتی و بخش خصوصی در توسعه صنعت انرژی تجدیدپذیر کشور محسوب میشود.
دستاوردها و اهمیت استراتژیک
این نیروگاه در حال حاضر بزرگترین نیروگاه بادی فعال در ایران است و نقشی کلیدی در تحقق اهداف توسعه انرژیهای تجدیدپذیر کشور ایفا میکند. این پروژه تنها یک طرح تولید برق نیست، بلکه دستاورد مهمی در انتقال و بومیسازی فناوری ساخت توربینهای بادی بزرگ مقیاس به شمار میرود. نیروگاه خواف به تأمین پایدار برق، بهویژه در اوج مصرف مناطق شرقی کشور کمک میکند و الگویی عملی برای توسعه مشابه در سایر مناطق بادخیز ایران مانند تایباد و قائن محسوب میشود.
چالشها و آینده پروژه
توسعه این نیروگاه با چالشهایی همراه بوده است که محدودیت در تأمین برخی قطعات حیاتی بهدلیل تحریمها و همچنین تأمین مالی پروژه از مهمترین آنهاست. با این حال، آینده پروژه امیدوارکننده ترسیم میشود. برنامهریزی برای افزایش ظرفیت به ۲۰۰ مگاوات، جذب سرمایهگذاران خصوصی بیشتر و بهکارگیری توربینهای نسل جدید با راندمان بالاتر در دستور کار قرار دارد.
