نیروگاه برقآبی کارون ۳ بهعنوان یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی صنعت برق ایران، در کنار سد دو قوسی کارون ۳ در شمالشرق استان خوزستان احداث شده و با ظرفیت نصبشده ۲۰۰۰ مگاوات، نقش مهمی در تأمین برق پایدار شبکه سراسری، مدیریت پیک مصرف و افزایش قابلیت اطمینان سیستم قدرت کشور ایفا میکند. این نیروگاه زیرزمینی که در سال ۱۳۸۴ به بهرهبرداری رسید، علاوه بر تولید سالانه بیش از ۴ هزار گیگاواتساعت انرژی برقآبی، در کنترل سیلاب، تنظیم جریان رودخانه کارون و بهبود مدیریت منابع آب منطقه نیز جایگاه راهبردی دارد و از مهمترین طرحهای توسعهای حوضه آبریز کارون به شمار میرود.
تاریخچه و روند توسعه
حوضه رودخانه کارون از دهه ۱۳۴۰ بهعنوان مهمترین منبع بالقوه تولید انرژی برقآبی در ایران مورد مطالعه قرار گرفت. در فاصله سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰، شرکت مهندسی بینالمللی هارزا به همراه شرکت فرمانفرمائیان مطالعات اولیه شناسایی پتانسیل برقآبی این منطقه را انجام دادند.
در سال ۱۳۵۷، شرکت مهندسی عمران «منابع ارضی و آب» و شرکت بینالمللی «ایکرز» برای انجام مطالعات توجیهی سد و نیروگاه کارون ۳ انتخاب شدند و این مطالعات تا سال ۱۳۶۸ ادامه یافت. در همان سال، فاز دوم مطالعات به شرکت مهندسی مشاور «مهاب قدس – ایکرز» واگذار شد و این مرحله تا تیرماه ۱۳۷۴ به پایان رسید.
از تیرماه ۱۳۷۴ فاز اجرایی پروژه آغاز شد. در ابتدا قرار بود پروژه با فاینانس خارجی و توسط کنسرسیوم خارجی اجرا شود، اما در ادامه تصمیم گرفته شد پروژه با تکیه بر منابع مالی داخلی و متخصصان ایرانی اجرا شود. عملیات ساختمانی به شرکت سابیر واگذار شد و با افزایش حجم فعالیتها، بخشی از پروژه در سال ۱۳۸۰ به شرکتهای بلندپایه و تابلیه سپرده شد. ساخت و نصب تجهیزات نیروگاهی نیز در سال ۱۳۷۴ به شرکت فراب واگذار شد.
در شهریور ۱۳۸۳ عملیات ساخت سد به پایان رسید و در ۱۸ آبان همان سال آبگیری مخزن آغاز شد. نخستین واحدهای نیروگاهی در اسفند ۱۳۸۳ وارد مدار شدند و سایر واحدها نیز بهصورت مرحلهای و با فاصله زمانی حدود سه ماه به بهرهبرداری رسیدند. بهرهبرداری رسمی از نیروگاه در سال ۱۳۸۴ انجام شد.
- کارفرما / مالک پروژه: شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران (زیرمجموعه وزارت نیرو)
- پیمانکار اصلی تجهیزات نیروگاهی: شرکت فراب
موقعیت جغرافیایی
سد و نیروگاه کارون ۳ در شمال شرقی استان خوزستان، در فاصله ۲۸ کیلومتری شرق شهرستان ایذه و حدود ۱۲۰ کیلومتری بالادست سد شهید عباسپور (کارون۱) قرار دارد. فاصله هوایی آن تا شهر اهواز حدود ۱۴۰ کیلومتر است.
این پروژه در کوهستانهای زاگرس غربی و در منطقهای با سنگهای رسوبی لایهای، ناهموار و زلزلهخیز با سازندهای رسوبی آهکی و مارنی احداث شده است. رودخانه کارون با طول تقریبی ۹۵۰ کیلومتر و وسعت حوضه آبریز ۶۰ هزار کیلومتر مربع، پرآبترین و طولانیترین رودخانه ایران محسوب میشود. مساحت حوضه آبریز در محل سد حدود ۲۴ هزار کیلومتر مربع است.
متوسط دبی سالانه رودخانه در محل سد حدود ۳۰۰ مترمکعب بر ثانیه و حجم آورد سالیانه آن بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب برآورد میشود. سرچشمههای اصلی این رودخانه از زردکوه بختیاری و رشتهکوه زاگرس تأمین میشود.
مشخصات نیروگاه برقآبی کارون ۳
نیروگاه کارون ۳ یکی از بزرگترین نیروگاههای برقآبی ایران است و در مجاورت سد و بهصورت زیرزمینی احداث شده است.
- ظرفیت نصبشده: ۲۲۸۰ مگاوات
- تعداد واحدها: ۸ واحد
- توان هر واحد: ۲۵۰ مگاوات
- نوع نیروگاه: زیرزمینی
- متوسط تولید سالانه انرژی: حدود ۴۱۷۲ گیگاواتساعت
- موقعیت نیروگاه: ۵۰۰ متر پایینتر از تکیهگاه راست بدنه
این نیروگاه نقش مهمی در تأمین برق پیک مصرف و افزایش پایداری شبکه سراسری ایفا میکند.
مشخصات سازه سد و مخزن
سد کارون ۳ یک سد بتنی دو قوسی است که با هدف ذخیره آب، کنترل سیلاب و تنظیم جریان آب برای مصارف مختلف ساخته شده است.
مشخصات اصلی سد:
- ارتفاع از پی: ۲۰۵ متر
- ارتفاع از بستر رودخانه: ۱۸۵ متر
- طول تاج: ۴۶۲ متر
- عرض تاج: ۵.۵ متر
- عرض در پی: ۲۹ متر
مشخصات مخزن:
- حجم مخزن: ۳۰۰۰ میلیون مترمکعب
- حجم مفید مخزن: ۱۷۲۰
- مساحت دریاچه: ۴۸.۲ کیلومتر مربع
- طول دریاچه: حدود ۶۰ کیلومتر
تجهیزات نیروگاه
توربین و ژنراتور
- تعداد توربین: ۸ واحد
- قدرت هر توربین: ۲۵۰ مگاوات
- حداکثر راندمان: ۹۴ درصد
- نوع توربین: فرانسیس عمودی
- سرعت چرخش: ۱۸۷.۵ دور بر دقیقه
- وزن هر توربین: حدود ۷۰۰ تن
- نوع ژنراتور: سنکرون
- ولتاژ خروجی ژنراتور: ۱۵.۷۵ کیلوولت
- تعداد ژنراتور: ۸ واحد
- قدرت نامی هر ژنراتور: ۲۶۳ مگاولتآمپر
- دبی طراحی هر واحد: ۱۷۲ مترمکعب بر ثانیه
تجهیزات کنترلی و انتقال
- گاورنر دیجیتال با سیستم پشتیبان دیجیتال
- فشار کاری گاورنر: ۷۵ بار
- باسداکت ژنراتور: ۳ کیلومتر
- باسداکت SF6 با ولتاژ ۴۰۰ کیلوولت: ۱ کیلومتر
- ترانسفورماتور افزاینده تکفاز
تجهیزات هیدرومکانیکال
- سرریز خدماتی: دو دریچه رادیال و شش استاپلاگ
- سرریز روزنهای: دریچههای رادیال و کشویی همراه با پوشش فولادی
- خروجی جبران جریان: سه شیر مخروطی توخالی
- تجهیزات دک و گالری دریچهها شامل استاپلاگها، توریها و جرثقیلها
- تجهیزات فولادی لاینینگ و پنستاکها
اهداف و نقش پروژه در صنعت برق
- تولید انرژی برقآبی در مقیاس بزرگ
- تأمین برق در زمان اوج مصرف
- کنترل سیلابهای حوضه کارون
- افزایش پایداری و تنظیم فرکانس شبکه سراسری
- تقویت مدیریت منابع آب برای مصارف کشاورزی و شرب
ویژگیهای نیروگاه
- بلندترین سد احداث شده بتنی در کشور
- بزرگترین مخزن آبی کشور در میان سدهای بتنی دو قوسی
- بیشترین حجم بتن ریزی در بدنه سدهای دوقوسی کشور
- بیشترین حجم حفاری و تزریق در ایران وسومین در جهان
- دارای بزرگترین مغار نیروگاه (سالن زیرزمینی) در کشور
- دارای دهمین مغار نیروگاهی بزرگ جهان
- بزرگترین حوضچه استغراق در کشور
- بزرگترین سد پایین دست(TPD)درکشور
- دارای بزرگترین سرریز روزنهای، در میان سدهای کشور
- دارای بزرگترین تخلیه کنندههای جبرانی، در میان سدهای کشور
- بیشترین کاربرد انکراژ ۶۳.۵ میلیمتری در کشور
- ساخت و احداث بزرگترین پل زیر قوسی در کشور
