نیروگاه زمینگرمایی مشگینشهر بهعنوان نخستین پروژه تولید برق زمینگرمایی ایران در دامنههای کوه سبلان و در نزدیکی روستای موئیل از توابع شهرستان مشگینشهر در استان اردبیل احداث شده است. این نیروگاه با ظرفیت اسمی ۱۰۰ مگاوات طراحی شده که تاکنون حدود ۵۵ مگاوات آن وارد مدار بهرهبرداری شده و بهعنوان گام راهبردی ایران برای ورود به فناوری ژئوترمال و تنوعبخشی به سبد انرژی کشور شناخته میشود.
تاریخچه و روند توسعه
مطالعات شناسایی و امکانسنجی استفاده از انرژی زمینگرمایی در منطقه مشگینشهر از سال ۱۳۷۴ توسط دفتر انرژی زمینگرمایی آغاز شد؛ دورهای که تمرکز اصلی بر بررسی ظرفیتهای حرارتی دامنههای سبلان و برنامهریزی برای احداث نخستین نیروگاه ژئوترمال کشور بود. پس از انجام مطالعات اولیه، فعالیتهای اجرایی پروژه از سال ۱۳۷۷ شروع شد و طی آن نقاط مناسب حفاری تعیین و عملیات اکتشافی بهصورت مرحلهای انجام شد.
در سال ۱۳۷۸ فاز اکتشافی تکمیل و روند حفاری چاههای زمینگرمایی آغاز شد. نخستین چاه اکتشافی در سال ۱۳۸۱ بهصورت عمودی و تا عمق حدود ۳۲۰۰ متر و دمای حدود ۲۵۰ درجه سانتیگراد حفاری شد. چاه اکتشافی دوم بهصورت انحرافی در سال ۸۳ به عمق ۳۱۷۷ متر حفر شد که دمای انتهای چاه ۱۴۰ درجه سانتیگراد است و پس از آن چاه اکتشافی سوم بهصورت انحرافی و به عمق ۲۲۶۵ متر و با دمای ۲۱۱ درجه سانتیگراد حفاری شد.
با پیشرفت عملیات حفاری و تکمیل زیرساختها، پروژه بهتدریج وارد مراحل اجرایی ساخت نیروگاه شد و در نهایت فاز نخست آن در دهه ۱۴۰۰ به مرحله راهاندازی نزدیک شد؛ بهطوریکه براساس برنامهریزی انجامشده، امسال (۱۴۰۴) عملیات نصب و راهاندازی نیروگاه بیش از ۹۵ درصد بوده که در فاز نخست، ۵ مگاوات وارد مدار شد. از مجموع ۱۷ چاه پیشبینی شده برای این نیروگاه، تاکنون ۱۱ چاه حفر شده و ۳ چاه نیز مرحله آزمایش خروج بخار را با موفقیت سپری کرده است.
موقعیت جغرافیایی و اهمیت منطقه
منطقه مشگینشهر در دامنههای آتشفشانی سبلان قرار دارد و براساس مطالعات سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، بهترین نقطه کشور برای توسعه انرژی زمینگرمایی محسوب میشود. پتانسیل تولید برق زمینگرمایی در این منطقه تا حدود ۴۰۰ مگاوات برآورد شده است. قرارگیری نیروگاه در منطقه گردشگری سبلان علاوه بر تولید انرژی، امکان توسعه گردشگری انرژی و استفاده از حرارت زمین برای کاربردهای محلی را نیز فراهم میکند.
مشخصات فنی نیروگاه
- نوع نیروگاه: زمینگرمایی (ژئوترمال)
- ظرفیت اسمی طرح: ۱۰۰ مگاوات
- ظرفیت بهرهبرداری فعلی: حدود ۵۵ مگاوات
- ظرفیت فاز آزمایشی اولیه: حدود ۵ تا ۲۰ مگاوات
- تعداد چاههای پیشبینیشده: ۱۷ حلقه
- تعداد چاههای حفاریشده: ۱۱ حلقه
- عمق حفاری چاهها: ۲۵۰۰ تا ۳۲۰۰ متر
- دمای انتهای چاهها: حدود ۱۵۰ تا بیش از ۲۵۰ درجه سانتیگراد
- خط انتقال نیروگاه: حدود ۲۹ کیلومتر
- پست اتصال شبکه: پست ۶۳ کیلوولت نصیرآباد
نحوه عملکرد نیروگاه
در این نیروگاه آب از طریق چاههای تزریقی به اعماق زمین هدایت میشود. تماس آب با منابع حرارتی با دمای تقریبی ۲۵۰ تا ۵۰۰ درجه سانتیگراد موجب تبدیل آن به بخار میشود. بخار تولیدی از طریق چاههای تولیدی به سطح زمین منتقل شده و با عبور از توربینهای بخار، ژنراتورها را به گردش درآورده و برق تولید میکند. این فرایند یک چرخه بسته محسوب میشود که آب پس از استفاده مجدداً به زیر زمین تزریق میشود.
زیرساختها و اتصال به شبکه
برق تولیدی نیروگاه از طریق خط انتقال ۲۹ کیلومتری زمینی و هوایی به پست ۶۳ کیلوولت نصیرآباد منتقل میشود. این زیرساخت امکان تزریق پایدار برق تولیدی به شبکه سراسری را فراهم کرده و نقش مهمی در تأمین برق منطقه شمالغرب کشور ایفا میکند.
مزایا و ملاحظات محیطزیستی
انرژی زمینگرمایی ازجمله منابع انرژی پایدار، پاک و قابل اتکا محسوب میشود و راندمان بهرهبرداری آن میتواند به حدود ۹۵ درصد برسد. نیاز به فضای کم تأسیسات، تولید برق پایدار مستقل از شرایط جوی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی از مهمترین مزایای این فناوری است.
همچنین حرارت خروجی نیروگاه میتواند در گرمایش ساختمانها، تولید مواد معدنی و شیمیایی و کاربردهای صنعتی مورد استفاده قرار گیرد. احداث این نیروگاه در منطقه سبلان با رعایت ملاحظات زیستمحیطی میتواند به توسعه گردشگری انرژی و استفاده پایدار از منابع طبیعی منطقه کمک کند.
