فهرست بزرگترین کشورهای تولیدکننده برق در جهان | ایران در رتبه ۱۲

بزرگترین کشورهای تولیدکننده برق درحال‌حاضر چین، ایالات متحده، روسیه و هند هستند که سهم غالبی در تولید سوخت‌های فسیلی، انرژی هسته‌ای و تجدیدپذیر دارند. براساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، کل عرضه انرژی جهان از سال ۲۰۰۰ تاکنون به‌طور پیوسته افزایش یافته است. بااین‌حال، زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی همچنان بخش عمده سبد تولید را تشکیل می‌دهند؛ این درحالی است که سرمایه‌گذاری در گزینه‌های کم‌کربن با شتاب درحال رشد است.

تمرکز تولید در این چهار اقتصاد بزرگ پیامدهای گسترده‌ای برای بازارهای انرژی دارد. تصمیمات تولیدی آن‌ها می‌تواند قیمت جهانی حامل‌های انرژی را تغییر دهد، چارچوب‌های امنیت انرژی را تحت تأثیر قرار دهد و تعیین کند که آیا اهداف بین‌المللی اقلیمی در دسترس باقی می‌مانند یا خیر.

در ادامه، فهرست بزرگترین کشورهای تولیدکننده برق در جهان طبق آمار globalelectricity.org آمده است.

۲۵ کشور برتر جهان از نظر تولید برق (تراوات‌ساعت)

چین با اتکا به ذخایر گسترده زغال‌سنگ، توسعه سریع نیروگاه‌های برق‌آبی و گسترش ظرفیت خورشیدی و بادی، در صدر تولید جهانی انرژی قرار دارد. در مقابل، ایالات متحده سبد تولیدی متنوعی شامل نفت، گاز طبیعی، انرژی هسته‌ای و منابع تجدیدپذیر را حفظ کرده و انقلاب شیل، ساختار بازارهای انرژی آمریکای شمالی را به‌طور اساسی دگرگون کرده است.

روسیه نیز با تمرکز بر صادرات نفت و گاز، نقشی تعیین‌کننده در امنیت انرژی اروپا ایفا می‌کند، درحالی‌که هند طی سال‌های اخیر با تکیه بر زغال‌سنگ و در کنار آن افزایش ظرفیت تجدیدپذیر، رشد سریعی در تولید انرژی تجربه کرده است.

در سطح جهانی، عرضه زغال‌سنگ در دهه ۲۰۰۰ رشد قابل‌توجهی داشت، اما در دهه ۲۰۱۰ آهنگ رشد آن کاهش یافت. در مقابل، گاز طبیعی روندی باثبات و صعودی را تجربه کرده که محرک اصلی آن افزایش تقاضا در بخش تولید برق و توسعه زیرساخت‌های گاز طبیعی مایع (LNG) بوده است. براساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده EIA، گاز طبیعی اکنون سهم قابل‌توجهی از تولید برق را در بسیاری از بازارهای جهانی به خود اختصاص داده است.

انرژی‌های تجدیدپذیر از سهمی محدود به یکی از بازیگران مهم سبد تولید برق جهانی تبدیل شده‌اند. براساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر IRENA، هزینه تولید برق خورشیدی از سال ۲۰۱۰ تاکنون بیش از ۸۰ درصد و هزینه برق بادی حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است؛ روندی که به تسریع سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت در بسیاری از کشورها انجامیده است.

در مقابل، عرضه انرژی هسته‌ای در سطح جهانی نسبتاً باثبات باقی مانده؛ به‌گونه‌ای که افزایش ظرفیت در برخی کشورهای آسیایی با بازنشستگی نیروگاه‌ها در اروپا و آمریکای شمالی تا حد زیادی خنثی شده است.

تولید برق براساس مناطق جهان

آسیا-اقیانوسیه؛ موتور محرک برق جهان

منطقه آسیا-اقیانوسیه با تولید حدود ۵۵ درصد برق جهان، بزرگ‌ترین قطب تولید برق در سطح جهانی محسوب می‌شود. چین به‌تنهایی نزدیک به یک‌سوم تولید جهانی را در اختیار دارد و از سال ۲۰۰۵ تاکنون تولید برق خود را سه برابر کرده است. رشد سریع صنعتی‌سازی، شهرنشینی و افزایش سطح رفاه، محرک‌های اصلی افزایش تقاضا و تولید در این منطقه بوده‌اند.

• چین: بزرگ‌ترین تولیدکننده برق جهان با ظرفیت عظیم زغال‌سنگ، در عین حال پیشتاز در توسعه خورشیدی، بادی و برق‌آبی
• هند: دومین اقتصاد بزرگ با سریع‌ترین نرخ رشد در میان اقتصادهای عمده؛ شبکه‌ای متکی بر زغال‌سنگ که با سرعت به‌سوی تجدیدپذیرها در حال تنوع‌بخشی است
• ژاپن و کره جنوبی: شبکه‌های پیشرفته با سهم قابل‌توجه انرژی هسته‌ای و گاز طبیعی
• آسیای جنوب‌شرقی (اندونزی، ویتنام و تایلند): با رشد سریع تقاضا مواجه‌اند و ویتنام در توسعه انرژی خورشیدی پیشتاز است
• استرالیا: مصرف سرانه بالا با سهم رو‌به‌رشد تجدیدپذیرها، به‌ویژه انرژی خورشیدی

اروپا؛ پیشگام گذار به انرژی پاک

اروپا حدود ۱۵ درصد برق جهان را تولید می‌کند، اما در خط مقدم گذار به انرژی پاک قرار دارد. اتحادیه اروپا متعهد شده تا سال ۲۰۳۰ سهم انرژی‌های تجدیدپذیر را به ۴۲.۵ درصد برساند و بسیاری از کشورهای عضو هم‌اکنون بیش از ۵۰ درصد برق خود را از منابع پاک تأمین می‌کنند.

• فرانسه: بالاترین سهم انرژی هسته‌ای در جهان (حدود ۶۵ درصد) با تأمین بار پایه کم‌کربن
• آلمان: خروج تدریجی از هسته‌ای و زغال‌سنگ و توسعه سریع بادی و خورشیدی، هرچند همچنان متکی به گاز
• بریتانیا: کاهش چشمگیر سهم زغال‌سنگ از ۴۰ درصد به کمتر از ۲ درصد طی یک دهه؛ پیشتاز در بادی فراساحلی
• اسپانیا و ایتالیا: رهبران خورشیدی در حوزه مدیترانه با منابع قابل‌توجه برق‌آبی
• کشورهای شمال اروپا: شبکه‌هایی نزدیک به ۱۰۰ درصد پاک، عمدتاً متکی بر برق‌آبی و بادی

آمریکای شمالی؛ متنوع و در مسیر کربن‌زدایی

آمریکای شمالی حدود ۱۸ درصد تولید برق جهان را به خود اختصاص داده که بخش عمده آن مربوط به ایالات متحده است. این منطقه طی سال‌های اخیر شاهد تغییر سوخت گسترده از زغال‌سنگ به گاز طبیعی و انرژی‌های تجدیدپذیر بوده است.

• ایالات متحده: ترکیب متنوع شامل گاز طبیعی (۴۲ درصد)، تجدیدپذیرها (۲۱ درصد)، هسته‌ای (۱۹ درصد) و زغال‌سنگ در حال کاهش (۱۶ درصد)
• کانادا: چهارمین تولیدکننده بزرگ برق‌آبی جهان؛ بیش از ۸۰ درصد تولید برق این کشور از منابع کم‌کربن تأمین می‌شود

متن زیر یک اینفوگرافیک یا گزارش کوتاه درباره ترکیب منابع تولید برق در کشورهای مختلف است. ترجمه روان و نیتیو آن به فارسی به این شکل است:

کشورهای پیشتاز در تولید برق از گاز طبیعی

کشورهایی که به گاز طبیعی ارزان دسترسی دارند، اغلب شبکه برق خود را حول این سوخت منعطف ساخته‌اند:

• روسیه: ۴۴٪ گاز – به‌دلیل برخورداری از منابع عظیم داخلی
• ایران: ۸۵٪ گاز – دارا بودن ذخایر عظیم گاز و زغال‌سنگ محدود
• عربستان سعودی: ۶۳٪ گاز – و مابقی عمدتاً از طریق نفت تأمین می‌شود
• ایالات متحده آمریکا: ۴۳٪ گاز – انقلاب شیل، شبکه برق این کشور را دگرگون کرد
• مکزیک: ۵۸٪ گاز – واردات از طریق خطوط لوله از آمریکا

کشورهای پیشتاز در تولید برق از انرژی هسته‌ای

کشورهای دارای برنامه‌های قوی هسته‌ای، از برق پایه (بار پایه) کم‌کربن بهره می‌برند:

• فرانسه: ۶۵٪ هسته‌ای – بالاترین سهم در جهان
• اوکراین: ۵۵٪ هسته‌ای – با وجود چالش‌ها، سهم بالای هسته‌ای را حفظ کرده است
• اسلواکی: ۶۲٪ هسته‌ای – کشوری کوچک با ظرفیت قابل توجه هسته‌ای
• کره جنوبی: ۲۹٪ هسته‌ای – برنامه افزایش این سهم را دارد
• ایالات متحده آمریکا: ۱۸٪ هسته‌ای – بزرگترین ناوگان هسته‌ای از نظر ظرفیت کل

کشورهای پیشتاز در تولید برق از انرژی برق‌آبی

کشورهایی با جغرافیای مساعد، از انرژی آبی به‌عنوان منبع تجدیدپذیر پایه (بار پایه) استفاده می‌کنند:

• برزیل: ۵۶٪ برق آبی – دومین تولیدکننده بزرگ برق آبی در جهان
• کانادا: ۵۸٪ برق آبی – چهارمین تولیدکننده بزرگ برق آبی در جهان
• نروژ: ۸۸٪ برق آبی – شبکه برقی تقریباً تماماً تجدیدپذیر
• اتیوپی: بیش از ۹۰٪ برق آبی – سد بزرگ النهضت (رنسانس) بزرگترین سد آفریقا خواهد بود
• نیوزیلند: ۵۵٪ برق آبی – همراه با انرژی زمین‌گرمایی، شبکه‌ای پاک را تشکیل داده است

کشورهای پیشرو در تولید برق از انرژی‌های تجدیدپذیر

گزارش‌های آماری اخیر نشان‌دهنده رشد چشمگیر انرژی‌های تجدیدپذیر در سراسر جهان است. کشورهای مختلف با اتکا به منابع طبیعی و سیاست‌های داخلی، سهم متفاوتی از این تحول انرژی دارند:

• دانمارک: ۵۵٪ برق‌آبی از نیروی باد—پیشرو جهان در یکپارچه‌سازی انرژی بادی در شبکه
• اروگوئه: ۳۵٪ بادی، ۳٪ خورشیدی—۹۸٪ برق تجدیدپذیر
• آلمان: ۲۸٪ بادی، ۱۲٪ خورشیدی—تحول بنیادین انرژی (Energiewende)
• بریتانیا: ۲۹٪ بادی—پیشرو جهان در انرژی بادی فراساحلی
• استرالیا: ۱۲٪ بادی، ۱۶٪ خورشیدی—پذیرش سریع پنل‌های خورشیدی روی پشت‌بام‌ها

۱۰ کشور برتر براساس سرانه تولید برق (کیلووات ساعت/نفر/سال)

بررسی آمار سرانه تولید و مصرف برق، ابعاد تازه‌ای از رابطه بین منابع طبیعی، جمعیت و سطح توسعه را آشکار می‌کند:

• کشورهای غنی از منابع با جمعیت کم (ایسلند، نروژ، کانادا) در صدر فهرست سرانه قرار دارند. فراوانی منابع آبی و زمین‌گرمایی (ژئوترمال) در کنار جمعیت اندک، سرانۀ بسیار بالایی برای این کشورها رقم زده است.
• کشورهای حاشیه خلیج فارس مصرف سرانۀ بالایی دارند که عمدتاً ناشی از نیازهای انرژی‌بر مانند شیرین‌سازی آب دریا و سرمایش گسترده در اقلیم گرم منطقه است.
• ایالات متحده ترکیبی از فعالیت‌های صنعتی پرشدت و الگوی مصرف مسکونی را نشان می‌دهد و سرانۀ آن همچنان در زمرۀ بالاترین‌ها قرار دارد.
• چین با وجود آنکه بزرگترین تولیدکنندۀ برق جهان است، سرانۀ تولید آن در حدود ۷۱۰۰ کیلووات‌ساعت قرار دارد. جمعیت عظیم این کشور، رتبۀ سرانۀ آن را نسبتاً پایین نگه داشته است.
• هند با سرانۀ تنها ۱۵۰۰ کیلووات‌ساعت، فاصله زیادی با میانگین جهانی دارد. این رقم، ظرفیت عظیم رشد مصرف انرژی را با بهبود سطح زندگی در این کشور نشان می‌دهد.

نابرابری‌های منطقه‌ای و چشم‌انداز آینده

رشد تولید انرژی به‌طور فزاینده‌ای در اقتصادهای نوظهور، به‌ویژه در آسیا، متمرکز شده است؛ درحالی‌که اقتصادهای پیشرفته با رشد کندتر یا حتی کاهش عرضه مواجه بوده‌اند. میزان استقرار تجدیدپذیرها نیز بسته به چارچوب‌های سیاست‌گذاری، دسترسی به منابع طبیعی و وضعیت زیرساخت شبکه برق، تفاوت‌های چشمگیری میان کشورها نشان می‌دهد.

سناریوهای مختلف IEA در گزارش «چشم‌انداز انرژی جهان ۲۰۲۴» مسیرهای متفاوتی را بر اساس سطح اجرای سیاست‌ها ترسیم می‌کند؛ به‌گونه‌ای که سرعت گذار انرژی در این سناریوها اختلاف قابل‌توجهی دارد. در همین حال، پیش‌بینی‌های بخش خصوصی معمولاً نسبت به سناریوهای همسو با محدودسازی گرمایش جهانی در سطح ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، برآوردهای محتاطانه‌تری از رشد تجدیدپذیرها ارائه می‌دهند.

از مهم‌ترین ریسک‌های پیش‌رو می‌توان به چالش‌های پایداری شبکه در پی افزایش سهم تولید متناوب تجدیدپذیر، نوسانات قیمت مواد معدنی حیاتی، عدم قطعیت‌های سیاستی و تنش‌های ژئوپلیتیکی در تجارت انرژی اشاره کرد. در مقابل، مزایای بالقوه شامل ایجاد اشتغال گسترده در بخش تجدیدپذیر، تقویت امنیت انرژی از طریق تنوع‌بخشی به منابع و تسریع روند کربن‌زدایی با کاهش هزینه فناوری‌هاست.

جمع‌بندی؛ بزرگترین کشورهای تولیدکننده برق کدامند؟

وب‌سایت ویژوال کپیتالیست نیز در نموداری که براساس داده‌های گزارش بررسی آماری انرژی جهان توسط «مؤسسه انرژی» تهیه شده، ۵ کشور برتر در تولید برق را از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ بررسی کرده است.