توسط : 
در سراسر هند، صنعت بازیافت باتری با ترکیبی از چالشها و فرصتها روبهروست؛ صنعتی که نقش مهمی در گذار این کشور به انرژی پاک دارد.
به گزارش تکاکسپلور، در دهه گذشته در هند، سامانهای نوپا برای بازیابی مواد ارزشمند از باتریهای مورد استفاده در خودروهای برقی، تلفنهای همراه و سایر تجهیزات الکترونیکی مصرفی شکل گرفته و بهتدریج گسترش یافته است. مواد معدنی ارزشمندی که در این فرایند بازیافت میشوند—ازجمله لیتیوم، کبالت و نیکل—دوباره در ناوگان روبهگسترش خودروهای برقی و تأسیسات خورشیدی هند بهکار گرفته میشوند. بازیافت و استفاده مجدد از باتریها یکی از راهکارهای کلیدی برای کاهش وابستگی هند به واردات فلزات کمیاب و استراتژیک محسوب میشود.
«راجات ورما»، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت «لوهام کلینتک» (Lohum Cleantech)، که یک شرکت هفتساله فعال در حوزه تولید و بازیافت باتری در شهر نویدا در نزدیکی دهلی نو است، دراینباره میگوید: «در حال حاضر بیش از ۴۰ درصد نیاز کشور به مس و آلومینیوم از طریق بازیافت ضایعات تأمین میشود و هدف ما این است که همین مسیر را برای لیتیوم، کبالت و نیکل نیز دنبال کنیم.»
براساس مطالعهای که در ماه نوامبر از سوی اندیشکده انرژیهای تجدیدپذیر RMI منتشر شد، ایجاد یک نظام رسمی و ساختارمند برای بازیافت باتری میتواند به ایجاد حدود ۱۰۰ هزار شغل سبز منجر شود و نزدیک به ۴۰ درصد از نیاز هند به مواد معدنی کلیدی را تأمین کند. این گزارش همچنین نشان میدهد که با افزایش سریع تقاضای باتری—عمدتاً بهدلیل رشد خودروهای برقی—صنعت بازیافت و استفاده مجدد از باتریها میتواند ارزشی در حدود ۹ میلیارد دلار برای اقتصاد هند ایجاد کند.
«مری مکنامارا»، مدیر برنامه هند در اندیشکده RMI و از نویسندگان این گزارش، میگوید: «نکته هیجانانگیز درباره این مواد معدنی این است که برخلاف پلاستیکها، میتوان آنها را بهطور نامحدود بازیافت کرد، بدون آنکه استحکام یا کیفیت موردنیازشان پس از پالایش از بین برود.»
بااینحال، این سامانه با چالشهایی جدی روبهروست. در حال حاضر، ظرفیت بازیافت باتری در هند حدود ۶۰ هزار تن برآورد میشود، اما همه این ظرفیت مورد استفاده قرار نمیگیرد؛ چراکه زنجیرههای تأمین لازم برای انتقال مواد بازیافتی به کارخانهها هنوز بهطور کامل شکل نگرفتهاند.
یکی از دلایل اصلی این وضعیت آن است که بخش عمده بازیافت پسماند در هند توسط نیروی کار غیررسمی انجام میشود؛ گروهی که شمار آنها تا حدود ۴ میلیون نفر تخمین زده میشود. این افراد با انواع مختلفی از ضایعات، فراتر از باتریها، کار میکنند و اغلب بدون قراردادهای رسمی فعالیت دارند.
شکاف میان سیاستگذاری و اجرا
هند بهعنوان پرجمعیتترین کشور جهان و تأمینکننده انرژی برای میلیاردها نفر، یکی از بزرگترین منتشرکنندگان گازهای گرمکننده زمین به شمار میرود. در عین حال، بخش انرژی پاک این کشور طی سالهای اخیر رشد سریعی را تجربه کرده که عمدتاً ناشی از گسترش انرژی خورشیدی و پذیرش خودروهای برقی بوده است.
دولت هند در سال ۲۰۲۲ مقررات مدیریت پسماند باتری را تصویب کرد که بر دفع و مدیریت ایمن و سازگار با محیطزیست این پسماندها تأکید دارد. با وجود این، به گفته کارشناسان و شرکتهای فعال در حوزه بازیافت، بهدلیل ماهیت عمدتاً غیررسمی صنعت بازیافت ضایعات در هند، اجرای این مقررات تاکنون با ضعفهای جدی همراه بوده است. علاوه بر این، انجام فرایند بازیافت به شیوهای واقعاً دوستدار محیطزیست همچنان یکی دیگر از چالشهای مهم این بخش محسوب میشود.
براساس این مقررات، تولیدکنندگان موظفاند به اهداف مشخصی در زمینه جمعآوری و بازیافت انواع مختلف باتری دست یابند و برای متخلفان جریمههای سنگین در نظر گرفته شده است. با این حال، مسیرهای مشخص و یکپارچهای برای تحویل باتریهای فرسوده وجود ندارد و هر شرکت ناچار است سامانه بازیافت اختصاصی خود را ایجاد کند. به گفته کارشناسان، نبود یک صنعت بازیافت ساختیافته و منسجم، اجرای عملی این مقررات را برای شرکتها دشوار کرده است.
«جایدیپ ساراسوات»، کارشناس انرژی در بنیاد واسودا مستقر در دهلی نو، میگوید هند «از منظر سیاستگذاری با سرعتی شگفتانگیز پیش رفته است»، اما زنجیره تأمین مناسب برای بازیافت باتریها هنوز شکل نگرفته است.
بازیافت باتری ها چگونه انجام میشود؟
یک باتری معمولی خودروهای برقی حدود ۱.۵ متر طول دارد، وزنی تا ۴۰۰ کیلوگرم دارد و معمولاً برای پیمایش دستکم ۱۶۰ هزار کیلومتر طراحی میشود؛ مسافتی که معمولاً پس از ۸ تا ۱۲ سال استفاده طی میشود. در صورت بازیافت اصولی، میتوان تا ۹۰ درصد از مواد موجود در یک باتری خودروی برقی را پس از پایان عمر مفید آن استخراج و بازیابی کرد.
روشهای بازیافت متفاوتاند، اما دو شیوه رایج شامل «خردایش» ماژولهای باتری به پودر بسیار ریز با استفاده از ماشینآلات صنعتی، یا ذوب آنها در کورههای صنعتی است. محصولات حاصل از این فرایندها معمولاً در مراحل بعدی با استفاده از اسیدها یا سایر مواد شیمیایی پردازش میشوند تا فلزات خاص و ارزشمند از آنها بازیابی شود.
در رویکردی دیگر، باتریهای مستعمل میتوانند برای ذخیرهسازی مازاد انرژی خورشیدی و بادی در منازل و واحدهای تجاری کوچک مورد استفاده مجدد قرار گیرند. این فرایند که «بازکاربرد» نام دارد، شامل آزمایش باتری برای شناسایی عیوب احتمالی و پاکسازی اجزای آن پیش از عرضه مجدد برای استفاده است.
به گفته «نیشچای چادا»، مدیرعامل شرکت آمریکایی ACE Green Recycling که در هند نیز فعالیت دارد، در برخی موارد آلایندههای سمی بهطور غیرقانونی توسط بازیافتکنندگان دفع میشوند که میتواند منجر به آلودگی محیطزیست شود.
او هشدار داد که در صورت اجرای نادرست، بازیافت باتریهای لیتیومی میتواند باعث انتشار گاز مونوکسید کربن و سایر گازهای خطرناک شود. همچنین این فرایند معمولاً پسابهایی حاوی فلزات سنگین تولید میکند که در صورت دفع غیراصولی، خاک و منابع آب را آلوده میسازد.
چادا افزود: «ما فعالیت خود را در هند چندان گسترش ندادهایم، زیرا توجه و ارزشگذاری کافی برای عملیات پاک و استاندارد، چه در حوزه سرب و چه لیتیوم، مشاهده نمیکنیم.»
در همین حال، مری مکنامارا از اندیشکده RMI از هند خواست برنامههای آموزشی مشخصی برای کمک به انتقال کارگران بخش ضایعات از فعالیتهای غیررسمی به مشاغل رسمی طراحی کند. به گفته او، دولتهای مرکزی و ایالتی نیز باید از کسبوکارهایی که این نیروی کار را جذب میکنند، حمایت عملی به عمل آورند.
او تأکید کرد: «رسمیسازی این بخش میتواند نقش بسیار مهمی در ارتقای ایمنی و پاسخگویی ایفا کند؛ بهویژه با توجه به اینکه باتریها همزمان دارای ماهیتی سمی و ظرفیتی بالقوه بالا هستند.»
کاهش وابستگی به واردات مواد معدنی
در سطح جهانی، مواد معدنی حیاتی مانند لیتیوم، نیکل و کبالت برای تولید طیف گستردهای از محصولات، از گوشیهای هوشمند گرفته تا خودروهای برقی، نقشی اساسی دارند. با این حال، براساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، چین بخش عمده زنجیره تأمین این مواد معدنی حیاتی را، از استخراج تا پالایش و فرآوری، در اختیار دارد.
هند تاکنون هیچ معدن فعال لیتیوم و برخی دیگر از مواد معدنی کلیدی در اختیار ندارد و مانند بسیاری از کشورهای جهان، به همسایه آسیایی خود وابسته است. کارشناسان انرژی معتقدند بازیابی مؤثر این مواد از محصولات مصرفشده میتواند بخشی مهم از این نیاز راهبردی را تأمین کند.
با این حال، به گفته نیشچای چادا، مدیرعامل شرکت ACE Green Recycling، هند باید در این مسیر گامهای اولیه و محتاطانه بردارد. او توضیح داد که چین بازیافت را بسیار جدی میگیرد، زیرا آن را بخشی جداییناپذیر از زنجیره تأمین میداند، حتی اگر خودِ بازیافت بهتنهایی سودآور نباشد.
چادا گفت: «چین در عمل از محل بازیافت زیان هم میدهد، اما به آن بهعنوان بخشی از یک پازل بزرگتر نگاه میکند؛ جایی که بازیافت یک مؤلفه حیاتی است و سودآوری درنهایت در کل زنجیره ارزش محقق میشود.»
در مقابل، برخی فعالان صنعت باتری به آینده این بخش در هند خوشبین هستند. راجات ورما، مدیرعامل شرکت Lohum Cleantech، گفت: «اگر شتابی که امروز در هند وجود دارد ادامه پیدا کند، به نظر من میتوانیم شاهد شکلگیری دستکم پنج غول چندمیلیارددلاری در صنعت بازیافت و فناوری باتری باشیم.»
