توسط : 
«عمر یاغی»، دانشمند برنده نوبل شیمی ۲۰۲۵، دستگاهی ساخته است که با استفاده از گرمای محیط، رطوبت هوا را جذب و آب آشامیدنی تولید میکند. این دستگاه امکان تولید روزانه تا یکهزار لیتر آب آشامیدنی از هوای خشک را فراهم میکند؛ آنهم با تکیه بر انرژی حرارتی محیط و بدون نیاز به زیرساختهای متعارف برق و آب.
به گزارش گاردین، این شیمیدان با بهرهگیری از شاخهای از علم موسوم به شیمی رتیکولار یا مشبک (Reticular Chemistry)، موفق به طراحی مواد مهندسیشده در مقیاس مولکولی شده است که قادرند رطوبت هوا را حتی در شرایط خشک و بیابانی جذب و به آب تبدیل کنند.
شرکت فناورانه Atoco که توسط یاغی تأسیس شده، اعلام کرده واحدهای تولیدی این فناوری — هماندازه یک کانتینر ۲۰ فوتی — بهطور کامل با انرژی حرارتی بسیار کمدرجه کار میکنند و میتوانند در جوامع محلی مستقر شوند. این سامانهها حتی در صورت قطع برق یا اختلال در شبکههای متمرکز آبرسانی بر اثر خشکسالی یا طوفان، قادر به تأمین آب سالم خواهند بود.
یاغی تأکید کرده است این فناوری میتواند تحولی جهانی ایجاد کند و بهویژه برای جزایر حوزه کارائیب که در معرض خشکسالی قرار دارند، حیاتی باشد. به گفته او، این سامانه میتواند در شرایط پس از وقوع توفندهایی نظیر Hurricane Beryl و Hurricane Melissa — که هزاران نفر را با بحران کمبود آب مواجه کردند — راهکاری مؤثر برای تأمین آب در جوامع محصور و آسیبدیده فراهم کند.
یاغی در تشریح ضرورت این فناوری گفت: «توفندهایی مانند Hurricane Melissa و Hurricane Beryl با ایجاد سیلابهای گسترده، خانهها و مزارع را ویران کردند و زندگی هزاران نفر در کارائیب را تحت تأثیر قرار دادند. این ویرانی یادآور نیاز فوری به تقویت تابآوری تأمین آب در مناطق آسیبپذیر، بهویژه کشورهای جزیرهای کوچک در معرض رویدادهای شدید اقلیمی است.»
به گفته وی، این سامانه میتواند جایگزینی پایدار و سازگار با اقلیم برای روشهایی مانند شیرینسازی آب دریا باشد. شیرینسازی آب دریا با پساب شور غلیظی که به دریا بازمیگردد، به زیستبومهای (اکوسیستمهای) دریایی آسیب میزند؛ اما دستگاه یاغی بدون هیچ آلودگی، آب را از هوا میگیرد.
بحران جهانی آب
براساس گزارش اخیر سازمان ملل، کره زمین وارد «عصر ورشکستگی جهانی آب» شده است؛ نزدیک به سهچهارم جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که در طبقهبندی ناامن از نظر منابع آبی یا بحرانی قرار دارند.
بر اساس این گزارش، حدود ۲.۲ میلیارد نفر همچنان به آب آشامیدنی ایمن و مدیریتشده دسترسی ندارند، ۳.۵ میلیارد نفر از خدمات بهداشتی ایمن محروماند و نزدیک به ۴ میلیارد نفر دستکم یک ماه در سال با کمآبی شدید مواجه میشوند؛ آماری که ابعاد بحران جهانی آب را برجسته میکند.
در کشور گرنادا در کارائیب که در سال ۲۰۲۴ بهشدت از Hurricane Beryl آسیب دیده، اختراع یاغی بهویژه برای جزایر Carriacou و Petite Martinique روزنهای از امید تلقی میشود؛ مناطقی که بیشترین خسارت را متحمل شدند و همزمان با سه تهدید طوفان، خشکسالی و فرسایش سواحل روبهرو هستند.
«داون بیکر»، مقام دولتی و فعال محیطزیست در کاریاکو، تأکید کرد: «توانایی این فناوری برای فعالیت خارج از شبکه و تنها با اتکا به انرژی محیط، برای شرایط ما بسیار قانعکننده است.»
کاریاکو و پِتیت مارتینیک که همچنان با پیامدهای توفند بریل دستوپنجه نرم میکنند، در فصلهای خشک ناچارند آب موردنیاز خود را از جزیره اصلی گرنادا وارد کنند؛ در حالیکه دورههای خشکسالی هر سال طولانیتر و شدیدتر میشوند.
بیکر افزود: «ما در حال بررسی راهبردهای جامع بازسازی و افزایش تابآوری هستیم و فناوری برداشت آب از جو که پروفسور یاغی توسعه داده، چند چالش اساسی ما را هدف قرار میدهد: هزینه بالا و شدت کربنی واردات آب، خطر آلودگی در فرایند انتقال؛ آسیبپذیری سامانههای متمرکز در برابر خسارات ناشی از توفندها؛ و نیاز به راهکارهای غیرمتمرکزی که هنگام از کار افتادن زیرساختهای سنتی نیز قابل بهرهبرداری باشند.»
Omar Yaghi که دوران کودکی خود را در یک جامعه پناهجویان در Jordan سپری کرده، میگوید دشواریهای زندگی در خانهای بدون آب لولهکشی و برق الهامبخش مسیر علمی او بوده است. او در سخنرانی ضیافت دریافت Nobel Prize in Chemistry از روزهایی یاد کرد که آب تنها هر یک یا دو هفته یکبار از سوی دولت به منطقه بیابانی محل زندگیشان میرسید.
او گفت: «به یاد دارم زمزمهای که در محله میپیچید: “آب دارد میآید” و اضطرابی که مرا وادار میکرد پیش از قطع جریان، هر ظرفی را که پیدا میکنم پر کنم.»
یاغی با توصیف اختراع خود بهعنوان «علمی که قادر است ماده را از نو تصور کند»، از رهبران جهان خواست «موانع را بردارند، از آزادی علمی محافظت کنند» و «به استعدادهای جهانی خوشامد بگویند».
او در پایان با اشاره به بحران اقلیمی تأکید کرد: «زمان اقدام جمعی همین حالاست. علم موجود است؛ آنچه نیاز داریم، شجاعتی همتراز با عظمت این چالش است تا بتوانیم برای نسل آینده نهتنها فناوری جذب کربن، بلکه سیارهای شایسته امیدهایشان به یادگار بگذاریم.»
همچنین بخوانید: محققان ایرانی: شیرینسازی آب با فناوری نانوغشای فوتوترمال
