امبر: آفریقا در آستانه جهش بزرگ انرژی خورشیدی قرار دارد

داده‌های جدید امبر نشان می‌دهد که طی ۱۲ ماه گذشته، واردات پنل‌های خورشیدی به قاره آفریقا با افزایش قابل‌توجهی همراه بوده است؛ تغییری که به احتمال زیاد تقریباً تمام کشورهای این قاره را تحت تأثیر قرار خواهد داد و می‌تواند نشانه آغاز دوره رشد جدی در توسعه انرژی خورشیدی آفریقا باشد.

این گزارش، تحلیل مؤسسه «امبر» (Ember) از واردات پنل‌های خورشیدی آفریقا از چین را ارائه می‌دهد. داده‌های صادرات پنل خورشیدی چین از اهمیت بالایی برخوردارند، زیرا اطلاعات واردات را تا ژوئن ۲۰۲۵، به‌صورت ماهانه و برای تمامی کشورهای جهان پوشش می‌دهند. این داده‌ها از طریق ابزار «China Solar Export Explorer» متعلق به امبر در دسترس قرار گرفته‌اند.

آخرین داده‌ها نشان می‌دهد افزایش واردات پنل‌های خورشیدی در مقیاسی گسترده در بسیاری از کشورهای آفریقایی درحال وقوع است؛ روندی که می‌تواند نقطه عطفی در مسیر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در این قاره محسوب شود.

انرژی خورشیدی پدیده‌ای تازه در آفریقا نیست

انرژی خورشیدی بیش از دو دهه است که در آفریقا به بهبود کیفیت زندگی کمک کرده و در حوزه‌هایی مانند مدارس و مراکز درمانی مناطق روستایی، سامانه‌های خانگی پرداخت‌به‌ازای‌مصرف، روشنایی معابر، پمپاژ آب، مینی‌گریدها و کاربردهای مشابه مورد استفاده قرار گرفته است. بااین‌حال، درحال‌حاضر تنها دو کشور آفریقایی، آفریقای جنوبی و مصر، دارای ظرفیت نصب‌شده خورشیدی در مقیاس گیگاوات هستند و سایر کشورها همچنان در سطح مگاوات باقی مانده‌اند. این وضعیت اکنون ممکن است در آستانه تغییر قرار داشته باشد.

نخستین نشانه‌های جهش واقعی انرژی خورشیدی در آفریقا

داده‌های جدید نشان می‌دهد طی ۱۲ ماه گذشته، واردات پنل‌های خورشیدی به آفریقا با رشد چشمگیری همراه بوده است. واردات پنل خورشیدی از چین به این قاره در این بازه زمانی ۶۰ درصد افزایش یافته و به ۱۵ هزار و ۳۲ مگاوات رسیده است. همچنین طی دو سال گذشته، واردات پنل خورشیدی در کشورهای آفریقایی به‌جز آفریقای جنوبی، تقریباً ۳ برابر شده و از ۳ هزار و ۷۳۴ مگاوات به ۱۱ هزار و ۲۴۸ مگاوات افزایش یافته است.

این رشد محدود به چند کشور خاص نبوده و در سراسر قاره آفریقا مشاهده می‌شود. در ۱۲ ماه منتهی به ژوئن ۲۰۲۵، بیست کشور آفریقایی رکورد جدیدی در واردات پنل خورشیدی ثبت کرده‌اند. علاوه بر این، ۲۵ کشور وارداتی بیش از ۱۰۰ مگاوات پنل خورشیدی داشته‌اند؛ درحالی‌که این عدد در ۱۲ ماه پیش تنها ۱۵ کشور بود.

تأثیر قابل‌توجه بر تأمین برق

این حجم از پنل‌های خورشیدی می‌تواند نقش مهمی در تأمین برق کشورهای آفریقایی ایفا کند. برای مثال، پنل‌های خورشیدی واردشده به سیرالئون در ۱۲ ماه گذشته، در صورت نصب، ظرفیتی معادل ۶۱ درصد از کل تولید برق گزارش‌شده این کشور در سال ۲۰۲۳ را تأمین خواهند کرد و افزایش قابل‌توجهی در عرضه برق ایجاد می‌کنند. همچنین در ۱۶ کشور آفریقایی دیگر، این واردات می‌تواند معادل بیش از ۵ درصد به کل تولید برق گزارش‌شده آن‌ها بیفزاید.

کاهش واردات سوخت با رشد واردات پنل خورشیدی

افزایش واردات پنل‌های خورشیدی به آفریقا می‌تواند به‌طور مستقیم به کاهش واردات سوخت‌های فسیلی منجر شود. در کشور نیجریه، صرفه‌جویی حاصل از عدم مصرف دیزل این امکان را فراهم می‌کند که هزینه خرید یک پنل خورشیدی در کمتر از شش ماه بازپرداخت شود؛ این دوره بازگشت سرمایه در برخی دیگر از کشورهای آفریقایی حتی کوتاه‌تر است. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد در ۹ مورد از ۱۰ کشور بزرگ واردکننده پنل خورشیدی، ارزش واردات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده بین ۳۰ تا ۱۰۷ برابر ارزش واردات پنل‌های خورشیدی است.

با وجود این رشد قابل‌توجه، جهش انرژی خورشیدی در آفریقا همچنان در مراحل ابتدایی قرار دارد. طی دو سال گذشته، پاکستان شاهد رونق گسترده و سریع در توسعه انرژی خورشیدی بوده، اما آفریقا هنوز به مرحله‌ای مشابه نرسیده است. بااین‌حال، تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد که تغییرات در این حوزه می‌تواند با سرعت بالایی رخ دهد و شواهد اولیه این تحول اکنون قابل‌مشاهده است.

تحلیل‌های اولیه حاکی از آن است که بخش عمده این رشد، بیش از آنکه ناشی از پروژه‌های بزرگ نیروگاهی باشد، به توسعه سامانه‌های خورشیدی پراکنده و مقیاس کوچک تا متوسط مربوط می‌شود؛ سامانه‌هایی که به‌ویژه برای مصرف‌کنندگان محلی، کسب‌وکارهای کوچک و مناطق دورافتاده جذابیت بالایی دارند.

نیاز به داده‌های تکمیلی

داده‌های صادرات خورشیدی چین که در این گزارش مورد استفاده قرار گرفته‌اند، منبعی ارزشمند برای رصد تحولات بازار هستند، اما تنها بخشی از تصویر کلی را نشان می‌دهند. برای پایش دقیق‌تر روند رشد انرژی خورشیدی در آفریقا، انجام مطالعات تفصیلی‌تر و تحقیقات بومی و محلی در سطح کشورها ضروری است.